Category Тарых

Т.Саманчин: Совет доорунда куугунтуктан кутулбаган илимпоз


Тазабек Саманчин (1909-1979) – сталиндик доордун запкысына жазыксыз дуушарланган илимпоз. Тазабек Саманчин сталиндик кандуу жазалоонун соңку толкунуна туш келген. Жазгыч акын Молдо Кылычтын мурасын, кыргыз эл оозеки чыгармачылыгын изилдегени үчүн улутчул жана космополит деп айыпталып, 1950-жылы 10 жылга эркинен ажыратылган. Беш жылдан кийин абактан кайтып, бирок бир топ жыл ишсиз жүргөн.   Кыргыз жазма адабияты […]

Гулливердин сүйүүсү же Сыдыкбековдун анты


Түгөлбай Сыдыкбеков менен жубайы Асылгүл эженин өз ара мамилеси, өтө тереңге кеткен руханий тамыры жана бири-бирине күйө да, сүйө билгени – бул өзүнчө легенда десек аша чаппайбыз. Биз, демейде, улуу инсан десе эле анын жасаган иштерин, аткарган кызматын, туулган жерин же алган сыйлыктарын эстей баштайт эмеспизби. Албетте, бул да маанилүү, бирок ошол улуу адамдардын адамдык […]

“Санжыра” программасы: Кытай уруусу (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/8068/novyi_31_07_17.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/8062/novyi_ekinchi_bolku_dlia_saita_31_07_17.mp4   “Кабар” КУМА, 31.07.2017-ж.

Т.Байжиев: Жазыксыз куугунтукталган манас таануучу илимпоз


Ташым Байжиев (1909–1952) сталиндик жазалоонун кандуу чеңгээлине 1950-жылы туш келип, Карагандыдагы абакта набыт болгон. Ага “Манас” эпосуна кошулуп калган пантүркчүл, панисламдык катмарды алып салбай, элге зыяндуу китепти сунуштаган деген айып коюшкан. Бийдин Улуу Үркүндөн аман келген небереси Ташым Байжиев 1909-жылы падышалык Орусиянын Жети-Суу үйөзүнүн аймагында, Көлдүн башындагы Теңизбай айылында (Кыргызстандын азыркы Ысык-Көл облусуна караштуу Ак-Суу […]

Шергазиев: Манастын туусу кызыл болгон


Кыргыз туусунун тарыхын изилдеп жүргөн окумуштуу Алмаз Шергазиев менен маек. Кыргыз туусунун тарыхын изилдеп жүргөн окумуштуу Алмаз Шергазиев жакында “Эр Жанек” китебин жазып, унутта калып келген тарыхый инсандын эмгегин ачып берди. Китептин жаралышы, кыргыз туусунун барк-баасы тууралуу кеп салып берүүсүн өтүнүп, Алмаз Шергазиевди кепке тарткан. Жанек баатыр кокондуктарды кубалап чыккан Кыргыздын туусун түшүрбөй, элин душмандан […]

Абдыкадыр Орозбековдун феномени


Абдыкадыр Орозбеков феноменинин жаралышы социализм заманында гана болчу көрүнүш. Карапайым кедей адамдын бийликтин жогорку тепкичине жетиши канчалык ыкчам болсо, андан сүрүлүп калышы деле ошончолук тез болгон. Абдыкадыр Орозбеков 1937-38-жылдары аябай күчөп кеткен кандуу жазалоонун курмандыгына туш келип, ушу кезге чейин кайсы жерге көмүлгөнү да дайынсыз. Артында калган аймончок балдары менен аялынын көргөн азап-тозокторун айтып отурса […]

Тарыхый табылгалар таландыда калбаса


Жогорудагы сүрөттө Кан-Дөбөдөгү археологиялык табылгаларды изилдөө учуру. Акыркы жылдары Кыргызстандын аймагында археологиялык эстеликтер көп табылып, бирок аны изилдөөгө жана сактоого каражат тартыш болуп жатат. Мындан улам тарыхый мурастарды коргоону каалаган жеке адамдар, адистер өздөрүнүн жеке демилгеси жана чет элдик уюмдардын каражаты менен тарыхый жайларды казуу жана сактоо аракетин көрө баштады. Бүгүнкү күндө Кочкордун Кум-Дөбө айылында […]

“Санжыра” программасы: Ормон Хан (видео)


  http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/7061/ormon_khan_birinchi_boluk_dlia_saita_03_07_17.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/7060/ormon_khan_ekinchi_boluk_dlia_saita_03_07_17.mp4   «Кабар» КУМА, 10.07.2017-ж.

Асанканов: Кыргыздардын этногенези боюнча жаңы эмгек жаздык


Жакында Москвада “Кыргыздар” деген фундаменталдуу илимий эмгек жарык көрдү. Анын авторлору кыргызстандык жана орусиялык окумуштуулар. Кыргыз элинин этногенезин, тарыхый-маданий байланыштарын жаңы илимий жетишкендиктердин негизинде иликтеген авторлор жамаатынын башчысы, тарых илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз улуттук илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти Аблабек Асанканов “Азаттыктын” студиясына келип жаңы эмгек тууралуу маек куруп берди. “Азаттык”: Аблабек мырза, студияга куш келипсиз. Бүгүнкү […]

“Санжыра” программасы: Көлдүк саяктар (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/6767/kolduk_saiaktar_birinchi_boluk_dlia_saita.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/6765/kolduk_saiaktar_ekinchi_boluk_dlia_saita.mp4   «Кабар» КУМА, 30.06.2017-ж.

Абдрахманов: Эгер Ильич болгондо…


Жусуп Абдрахманов алгачкы кыргыз интеллигенциясынын эң мыктысы, кеменгери катары совет бийлигинин кандуу капшабына кабылып, жаштайында жок кылынган. Кыргызстан союздук республика катарына кирип, кийин коммунисттик империя ыдыраган соң өз алдынчалыкка жетишине Жусуп Абдрахманов башында турган кыргыздын патриот азаматтарынын ролу баа жеткис. Ленин менен сүйлөшкөн кыргыз Жусуп Абдрахманов 1901-жылы Көл кылаасындагы Чиркей деген айылда манаптын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. […]

“Санжыра” программасы: Бугу уруусу Боор тукуму (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/6768/bugu_uruusu_boor_tukumu_dlia_saita.mp4   «Кабар» КУМА, 30.06.2017-ж.

Тарых кооздоп жазуудан өзгөрүп кетпейт


Улут тарыхына кызыгуунун себеп-жөнү, илимпоздук жана ышкыбоздук изилдөөчүлүктүн түпкү айырмасы тууралуу белгилүү тарыхчы, Кыргызстандын Улуттук илимдер академиясынын бөлүм башчысы Амантур Жапаров ой жүгүртөт. Кийинки жылдары көп томдуу тарыхый эмгектерди жаратуу аракети күч алды. Ошол эле учурда тарыхка кызыккандардын, ышкыбоз жана дилетант авторлордун тарых жазууга кайрылган учурлары да көп. Жакында Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын окумуштуулары […]

Ташка чегилген байыркы сүрөттөр


Кыргызстанда аска таштарга чегилген сүрөттөр көп эле кездешери белгилүү, бирок Чаткал өрөөнүнүндө ташка чегилген байыркы сүрөттөр өтө кызыктуу жана аңгемелүү. Мен кесибим боюнча тоолордо көп жүргөндүктөн, бул сүрөттөрдү алгач көргөндө ички дүйнөмдө бир кызыктай толкундоолор пайда болуп, ушул таштардын арасында олтуруп алып, таштарга сүрөт чегип жаткан байыркы адамдарды көрүп тургандай болдум эле. Ал жаш курак […]

«Токтокенин минме-ташы»


Токтоке мерген бир кездеги ачарчылык заманда бир айылды кайберендердин эти менен камсыздап тургандыгы айтылат. Айтылуу Босогонун үстү «Селкинчек» жайлоосу түзөңдүү жер болот. («Ак илбирстин тукуму» көркөм тасмасы тартылган жер) Биз өзүбүз жашаган Ат-Башы өрөөнүндөгү жер, суу, тоолор жана токойлордун аттарын билүүбүз шарт. Ошол жер-сууга коюлган аттардын же аталыштардын, алардын эмнеликтен келип чыгыш себептеринен сөз кылалы. […]

“Санжыра” программасы: Сарыбагыш уруусу (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/5991/sarybagysh_uruusu_birinchi_boluk_dlia_saita_12_06_17.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/5990/sarybagysh_uruusu_ekinchi_boluk_dlia_saita_12_06_17.mp4   «Кабар» КУМА, 12.06.2017-ж.

Айыпсыз атылган адабиятчы


30-жылдардагы кандуу апааттын курмандыгы болгон алгачкы кыргыз интеллигенциясынын өкүлдөрүнүн арасында Токчоро Жолдошев да болгон. Анын агартуучулук, билим берүү системасын уюштуруу жаатындагы эмгеги өзүнчө сөзгө арзыйт. Адабиятчы Токчоро Жолдошевдин кыргыз көркөм адабиятынын кандай болушу керектигин кашкайта көрсөткөн чыйрак макалалары азыр да кызыгуу жаратат. Туңгуч кыргыз сынчысы, бир боор калкынын сабатынын ачылышына үлкөн салым кошкон мугалим, эл […]

Баркы урпактары


Санжырасын сактаган, өсөр элдин белгиси, Санжырасын таптаган, өнөр элдин белгиси. Баркы уруусунун негизги бөлүгү Талас өрөөнүндө жана Аксы аймагында орун алган. Ынтымак менен биримдикти туу туткан Баркы алгач элине, андан бүтүн Талас чөлкөмүнө бийлик кылган. Бүгүнкү күнгө чейин кыргыз элинин келип чыгышы, алардын бир атадан тарагандыгы тууралуу ар кайсы окумуштуулардын варианттары менен изилденип элге маалымдалып […]

“Санжыра” программасы: Солто уруусу “Бөлөкбай” (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/6411/solto_uruusu_bolokbai_birinchi_boluk_dlia_saita_19_06_17.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/6409/solto_uruusu_bolokbai_ekinchi_boluk_dlia_saita_19_06_17.mp4   «Кабар» КУМА, 21.06.2017-ж.

“Санжыра” программасы: Солто уруусу биринчи бөлүк (видео)


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/5609/solto_uruusu_birinchi_boluk_dlia_saita_05_06_17.mp4   «Кабар» КУМА, 05.06.2017-ж.

“Санжыра” программасы: Жети аке


http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/4488/10_05_17_birinchi_boluk_saitka.mp4   http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/4484/10_05_17_ekinchi_boluk_saitka.mp4   «Кабар» КУМА, 10.05.2017-ж.

“Санжыра” программсы: Саяк уруусу (видео)


1-бөлүк: http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/3890/saiak_uruusu_24_04_17.mp4   2-бөлүк: http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/3889/saiak_uruusu_ekinchi_boluk_24_04_17.mp4   «Кабар» КУМА, 24.04.2017-ж.

Жүсүп Мамай айтымы жана Балбай Мамайдын кол жазмасы жөнүндө


Жүсүп Мамай айтымын изилдөөнү тереңдетүүдө, биз көбүрөөк Балбай Мамай уулун жана анын кол жазмасын изилдөөнү башкы орунга койсок, «Манастын» түбүн түптөй алабыз. Себеби, «Манастын» 8 бөлүмдүү (сегиз урпак) экенин Балбай Мамай уулу биринчилерден болуп тастыктап, таанып чыккан киши болуп эсептелет. Мындай билимдүү адамга 8 урпактуу «Манастын» айтымы (вариянти) жолукпаса, тигил кийинки 5 бөлүмүн «башка жомоктор […]

“Санжыра”программасы: Кыргыз элинин тарыхый жеңиштери (видео)


1-бөлүк: http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/3450/14_04_17.mp4   2-бөлүк: http://kabar.kg/kyr/site/assets/files/3449/14_04_17_ekinchi_boluk_dlia_saita.mp4   «Кабар» КУМА, 17.04.2017-ж.

Залкарлардын тамашалары


Өткөн 19-кылымда Кетмен-Төбөдө залкар өнөрпоздор көп болгон. Ошолорудун арасында Кулуке деген мыкты акын болуптур. Негедир, адабиятчылар тарабынан Эшманбет төкмө тууралуу иликтөөлөр аз. Тили курч Кулуке төкмө акындын өнөрү иликтенбей жазылбай калды. Кулуке төкмө акын тууралу Коргоол акындын бир эскерүүсү бар, ошондон үзүндү. Кетмен-Төбөнүн “Төр жайлоо” деген (“Тер жайлак” деп да аталып келет) Боркемик уруусунун чоң […]