Category Билим

“Экономика” сабагы эне тилде өтүлөт


Мамлекеттик тил боюнча Улуттук программаны ишке ашырууда КЭУда бир катар олуттуу аракеттер жасалууда. Биздин университетте иш кагаздарын мамлекеттик тилде жүргүзүү 2013-жылдын апрель айында башталган. Ректордун буйругу менен кызмат орду ачылган. 2016-жылдын октябрь айынан тартып университетте мамлекеттик тилди өнүктүрүү боюнча атайын бөлүм иштейт. Ошондон бери бир катар керектүү документтер, ошондой эле тыштан келген жана сыртка чыгарылган […]

Алгачкы мектеп жана анын карлыгачтары


1927–жылы Н. Жайлообаев тарабынан ачылган мектеп Коргон–Төбө деп аталган дөңсөөдө Маман аттуу адамдын атканасына ачылган. Элибиз эзелтен бери эле сабатсыз болгон деп айтуудан алысмын. Буга Орхон–Энесайдагы археологиялык казуулардагы жазмалар күбө. Ошондой болсо да Улуу Октябрь революциясынан кийин жалпы элдин сабатсыздыгын жоюу боюнча атайын токтом кабыл алынып ал жер жерлерде ишке ашырыла баштаган. “Башканы коюп Манасты […]

Каныбек Осмоналиев, профессор: «Баласын мектепке жибербеген ата-энеге атайын статья бар»


Каныбек Осмоналиев эмгек жолун мектепте физика мугалими болуп иштеп баштаган. Андан кийин Кыргыз улуттук университетинин физика факультетинде доцент болуп бир топ жыл эмгектенген. Жогорку Кеңештин бешинчи чакырылышынын депутаты. 2005-2007-жылдары Билим берүү жана илим министринин орун басары, андан кийин министр болуп иштеген. Ошондой эле Дин иштери боюнча мамлекеттик комиссиясын бир нече жыл башкарган. – Каныбек Осмоналиевич, […]

“Жоодарбешим” эпосу туурасында беш факты. Эл коштошкусу келбеген образдар


“Жоодарбешим” дастаны кыргыздын баатырдык эпосторунун бири. “Эр Төштүк” чыгармасынын уландысы болгон бул баян туурасында Sputnik Кыргызстан беш фактыны сунуштайт. Жин-перилер менен күрөш. Эпос Жоодарбешимдин алпка каршы аттанышы менен башталат. Бирок жеңиш оңой менен колго тийбей, баатырга көп кыйынчылыктарды жеңүүгө, бир нече дөөлөр, жин-перилер менен күрөшүүгө туура келет. Чыгарма баатырдын болочок кайын атасы койгон шартты аткарып, […]

Алдей, алдей… Баланы бешикке бөлөөнүн пайдасы менен зыяны


Бешик – кыргыз элинин байыртан келе жаткан баалуу буюмдарынын бири. Бешикке бөлөө каадасы кыргызда илгертен орчундуу орунду ээлеп, ал өзүнчө салт болуп калыптанып калган. Бирок учурдун талабына ылайык, медицина балдарды бешикке бөлөөгө болбой турганын, анын пайдасынан да зыяны көп экендигин айтып, баланы эркин, бош жаткырууну сунуштоодо. Мындан улам Sputnik Кыргызстан илгертен мурас катары муундан-муунга өтүп […]

Алдей алдей ак бөбөк, Ак бешикке жат бөбөк


Мезгил өткөн сайын адамзаттын жашоого болгон көз карашы да өзгөрүп келет, аны менен бирге күнүмдүк жашоодо колдонуучу буюмдар да замандын талабына жараша өзгөрүүдө. Заман өзгөрсө да канчалаган кылымдан бери пайдаланылып келген. Бешик касиеттүү Умай энеден калган таберик. Көчмөн турмушта бешикке салынган наристени өз энеси өңөрүп жүрчү. Ошондой эле бешик энелерге наристени бакканга, таза кармаганга, уктатканга […]

“Ташка жазгандан кагазга жазууга өттүк, кагаздан эмнеге электрондук технологияларга өткөнгө болбосун?”


“КЕРЕГЕ” жалпы адамзаттык баалуулуктар фондунун кеңсесинде «Билим берүүдөгү жаңы тренддер» аттуу талкуу болуп өттү. Талкууда билим берүү тармагындагы көптөгөн маанилүү маселелер, интернет тармагытууралуу сөз болду. Тегерек столдо модераторлук милдетти “КЕРЕГЕ” фондунун жетекчиси Искендер Ормон уулу аркалап, талкууга Калиман Жунушалиева, Кыргыз билим берүү академиясынын Билим берүүнү башкаруу кафедрасынын жетекчиси; Эмил Үметалиев, “Kyrgyz Concept” компаниясынын негиздөөчүсү, жетекчиси; […]

Кыргыздын аңызын аздектеген аалым


Кыргыздын аңыз кебин аздектеп, рухун байыткан залкар педагог, этнограф, «Адеп сабагынын» автору, «Кутбилимдин» санаалашы Сабыр Иптаровдун элесине эссе. * * * Сабыр байке билим берүү жана илим министрлигине келе калганда андагы «Кутбилим» газетасынын редакциясына баш бакмайын кетчү эмес. «Маке, кандайсың, гезитиңдин жаңы санын ала кетейин дедим», — деп келген Сабыр байке мени менен убактысы боло […]

“Детская филармония” в Бишкеке


Зачастую кыргызстанцы задаются вопросом – куда в выходные можно сходить всей семьей – родителям и детям вместе, так, чтобы провести отдых приятно и с пользой? В Бишкеке немного мест для культурно-образовательного семейного отдыха. И в тоже время, многие дети не имеют возможности получить хотя бы элементарные знания о музыке, искусстве, культуре. Этот вопрос – уровень […]

Ааламдашуу доорундагы адабият менен педагогиканын орду


«Ыйман, адеп жана маданият жылына» карата Кыргыз Республикасынын Билим берүүжана илим министрлиги, И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университети 2017-жылдын 12-майында Бишкек шаарында педагогика илимдеринин доктору, профессор, Орусиянын Табигый илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти жана «Билим берүүнүн жана илимдин эмгек сиңирген ишмери» ардактуу наамынын, К.Д. Ушинский медалынын ээси, Кыргыз Өкмөтүнүн балдар адабияты боюнча мамлекеттик сыйлыгынын, Улуттук Жазуучулар бирлигинин […]

ЖОЖдон 5 жыл окуганыңды курстан 1 айда үйрөн


“Sunrise Studio” компаниясы Кыргызстандагы уюлдук тиркеме жасаган алгачкы компаниялардын бири. Бүгүн бизде конокто аталган компаниянын негиздөөчүлөрү Данияр Арзыматов жана Алыбек Айдарбек уулу болуп, тиркеме жасоонун оош-кыйышынан кеп кылды. Уюулдук телефондогу “WhatsApp”, “Instagram” сыяктуу социалдык тармактарга үзгүлтүксүз баш багып, “Мой говорящий Том”, “Subway Surfers” өңдүү оюндарды калтырбай ойнойбуз. Бирок аталган колдонмолорду “Ким, кантип жасайт? Каяктан каражат […]

Расул АБАЗБЕК уулу: “Чоң жана Кичи Памирди байырлаган кыргыздар азыркы цивилизациядан таптакыр алыс экен”


Жакында Кыргыз Өкмөтү жөнөткөн атайын экспедиция Ооганстандын Чоң жана Кичи Памир тоолорун туруктуу байырлашкан кыргыздарга гуманитардык жардам жеткирип, алардын бүгүнкү ал-акыбалы менен жакындан таанышып кайтты. Четөлкөдө жашаган кандаштарыбыздын азыркы таптагы турмушу, чынында, мышык ыйлагыдай экендигин аталган экспедициянын мүчөсү, ОшМУнун четөлкөлөрдө жашаган кыргыздарды изилдөө борборунун жетекчиси, саясат таануу илиминин кандидаты, доцент Расул АБАЗБЕК уулу кабарчыбызга курган […]

Тынчтыкбек Кожобеков: акчаң жокпу, кечирип кой, ырчы болоалбайсың!


Кыргыздын Цукерберги атка конгон белгилүү журналист Тынчтыкбек Кожобеков эки жылдан бери “Тынчтыктын мониторинг сервисин” (ТМС) иштетип, радиодон кеткен ырларга мониторинг жүргүзүп, жыйынтыгын эл менен бөлүшүп турат. Жакынкы күндөрү региондогу радиостанцияларды дагы интернетке кошууну максат кылууда. Шоу-бизнести алаканга салгандай көрө билген Тынчтыкбек Кожобеков журналист Гүлдана Талантбековага продюсер, менеджерлердин ишмердүүлүгүнүн күңгөй-тескейи, автордук укук жана акындардын аброю тууралуу […]

Нуржигит Кадырбеков, “Ыйман” диний маданиятты өнүктүрүү фондунун төрагасы: “Акыл, билим жана маданият болбосо, кайдагы өнүгүү”


Кээ бир китептер бар, окуган сайын окугуң келет. Ошол сыңары кээ бир адамдар менен баарлашууда дилиң агарып, көңүлүң тазара түшөт. Алардын сөздөрүн уккан сайын ар бир сөзүн көңүлгө кыттай уютуп, көкүрөккө түйүп алууну максат кыласың. Мына ошондой адамдардын сап башында тургандарынын бири бир канча китептердин автору,“Ыйман” диний маданиятты өнүктүрүү фондунун төрагасы Нуржигит Кадырбеков менен болгон […]

Баарын коюп “Манасты” айт


Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссия “Манас” эпосунун изилдениши боюнча жарыялаган сынактын жыйынтыгын чыгарды. Сынак Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссия тарабынан Тарых жана маданият жылынын алкагында “Манас” темасында мамлекеттик тилде илимий иш жазган жаш илимпоздорго колдоо көрсөтүү максатында алгачкы жолу өткөрүлдү. “Сынакка эмгектер биз күткөндөн аз түштү. Бирок ошондой болсо да, жакшы […]

Жусуп Баласагындын доорунда Борбор Азияда жаңы маданият жаралган


17-ноябрда Бишкекте улуу ойчул Жусуп Баласагындын 1000 жылдыгына арналган эл аралык илимий конференция ишин баштады. Ага коңшу Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Түркиядан окумуштуулар келишкен. Түрк тилдүү элдердин орток мурасы катары эсептелген улуу ойчул Жусуп Баласагындын 1000 жылдык мааракеси быйылкы тарых жана маданият жылы менен туш келип, андагы ири иш-чаралардын бири болуп саналат. Анын алкагында өлкөдө […]

Абдылдажан Акматалиев, академик: «Манас», Айтматов десе эле каражат табылып калбайт


2002-жылдан бери 10-ноябрь илим күнү деп белгиленип келет. Окумуштуу, илимпоздорду жок дегенде даталуу күндөрү эске алып турууну көздөп Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын вице-президенти, академик Абдылдажан Акматалиев менен гуманитардык илим жаатындагы саамалыктар, ийгиликтер менен кошо көйгөйлүү маселелерден тарта жөн гана турмуш, адамдык баалуулуктар, аруулук менен ичи тардык, улуулук менен көрпенделик тууралуу да баарлаштык. Албетте, анын баарын […]

Кыргыз коомунда интеллигенттер барбы?


Интеллигент деген өзү ким? Интеллигенция катмарына кириш үчүн сөзсүз эле илимпоз болуу керекпи же катардагы эле коомго пайда алып келген инсан да интеллигент боло алабы? Дегеле интеллигент деп атоо зарылбы? “Диалог Евразия” коомдук фондунда “Интеллигенция ким? Коомдогу орду кандай?” темасында талкуу болуп өттү. Белгилүү эксперттер катышкан кызуу талкууда коомдогу бир топ маселелер көтөрүлдү. Модераторлукту белгилүү […]

Киши китеп же залкар энциклопедиячы Закон Бейшеев


Наристеге ат коюуда ошол учурдагы окуяны кошуп жиберүү салты бар кыргыздар Улуу Октябрдан кийин балдарына Колхозбек, Зоотбек, Сьезбек, Чтз ж.б. аттарды бергенин билчүмүн. Бирок Закон деген өтө сейрек учураган атты өткөн кылымдын соңунда Тил комиссиясынын жыйынында биринчи жолу уктум. Анда Корбашовдун (туурасы Горбачев) “кайра куруусу” кайра курутуу менен аяктап, ишенген ГенсекЕльцинден төбөгө жеп, СССРди сел […]

Ак каптал Доорон дүйнөдөн так өттү — эмне тууралуу кеп болуп жатат?


Эскини эске салуу максатында “Тибиртке” рубрикасы аркылуу байыркыдан калган сөз кампаны ачып фразеологизмдерди тартуулап турган чагыбыз. Кепте даяр түрдө колдонулган тилдик каражатты чечмелөө Мамлекеттик тил комиссиясынын жардамы менен ишке ашты. Ак каптал — дасыккан, көптү көргөн, башы бышкан дегенди билдирет. Мисалы: ал мындайдын далайын көргөн ак каптал. Жаагыңа жылан уялагыр — кандайдыр жагымсыз, өтө суук […]

Закон ага баскан жол


Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери, Кыргыз Республикасынын илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, СССР басма сөзүнүн отличниги, тунгуч кыргыз энциклопедиячыларынын бири – инженер-геолог, журналист Закон Бейшеев быйыл 80ге толуп отурат. Закон ага баскан жол баяны негизинен алгачкы Кыргыз энциклопедиясынын тарыхы менен тыкыс байланышкандыктан, адегенде кыргыз китеби, Кыргыз энциклопедиясынын жаралуу тарыхы жөнүндө, дегеле энциклопедия […]

Жусуп Баласагын – тил тууралуу


Орто кылымдагы Күнчыгыш ренессансынын көрүнүктүү өкүлү, ойчул акын, философ, Хасс хажиб Жусуп Баласагын жана анын алтын калеминен жаралган түбөлүктүү чыгармасы болгон «Куттуу билим» дастанынын мааниси, мазмуну коомдогу орду, көркөм адабий өзгөчөлүктөрү тууралуу иликтөөлөр ХХ кылымдын башынан тартып гана колго алынып, ондогон окумуштуулар тарабынан көркөм, илимий иликтөөлөр жүргүзүлүп, терең маанилүү ой-пикирлер газета-журналдарда, көркөм, илимий басылмаларда чагылдырылып […]

“Куттуу билимдеги” чындык маселеси


  Кыргыз элинин улуттук оозеки чыгармачылыгы менен катарлаш жазма маданияты кошо жашаганы тарыхта белгилүү. Ал эми жазма адабиятыбыздын байыркы үлгүлөрүнүн ири өкүлү, албетте, Баласагындык Жусуптун байыркы түрк тилиндеги “Куттуу билим” чыгармасы. “Куттуу билим” оозеки фольклордук чыгармалар сыяктуу эле адамзаттын турмушуна эң керектүү тарбиялык мааниси күчтүү темаларды, укук жана милдеттерди түздөн-түз чагылдырып турат. Мисалы: адамдардын жүрүм-туруму, […]

Нурлан Кудайбердиев, «Себат» билим берүү мекемесинин башкы директору: «Себат» — мекенчил инсандардын мектеби


Түркияда саясий кризис курчуп турган учурда аталган өлкөнүн айрым расмий өкүлдөрү Эл аралык “Себат” билим берүү мекемеси туурасында дүйнөлүк коомчулукка ар кандай пикирлерди айтып, билдирүүлөрдү жасап жиберишкени эсибизден чыга элек болсо керек. Кантсе да “Себатта” Кыргызстандын атуулдары татыктуу билим алып, дүйнөлүк сынактарда эң алдыңкы аренага чыгып жатканын кантип тана алабыз. Ал тургай республикабызда аталган мекеме […]

Амирбек Усманов менен рухий кедейчилик туурасында сөз


“Бардык жакшы нерселер үчүн китепке милдеттүүмүн”. Максим ГОРЬКИЙ Маектешибиз Амирбек УСМАНОВ акыркы чейрек кылымдан бери массмедиа тармагында эмгектенип келет. Анын ичинде 20 жылдан ашуун мезгил “Азаттык” радиосунда иштеп, 1995-жылдан бери Прага шаарында жашайт. Окурмандарга “Кабуснамени” орусчадан кыргызчага которгону маалым. О.э. “Чаувайдан Чехияга канат кагып” аттуу публицистикалык жыйнагы жана “Кыргызстандын тарыхы күбөлөрдүн көзү менен” аттуу китеби […]